İşveren maaş öderken neden tam ücret yatırmaz? Kiracı neden kiradan bir miktar keser? Avukata ödeme yaparken faturada neden bir kesinti görünür? Bunların hepsinin arkasında stopaj — yani vergi kaynakta kesintisi — yatmaktadır.
Bu rehberde stopajın ne olduğunu, hangi ödemelerde hangi oranda uygulandığını, kimin kesip kimin beyan ettiğini ve muhtasar beyannamenin nasıl verildiğini açıklıyoruz.
Stopaj, Türkçe'ye "durdurmak" anlamına gelen İngilizce stoppage'dan gelir. Vergi hukukunda kaynakta vergi kesintisi anlamında kullanılır. Türk vergi mevzuatında aynı kavram için tevkifat terimi de kullanılır; ikisi özdeştir.
Genel mantık şöyledir: Ödemeyi yapan taraf, ödeme tutarından belirlenen oranda vergi keser ve bu tutarı vergi dairesine yatırır. Alacaklı taraf net tutarı alır; vergisini bizzat ödemek zorunda kalmaz.
Neden bu sistem? Stopaj sistemi, verginin doğrudan kaynakta güvenle toplanmasını sağlar. Devlet, tahsilat riskini azaltır; vergi mükellefi ise beyanname yükümlülüğü olmaksızın vergisini ödemiş olur.
Gelir Vergisi Kanunu kapsamındaki başlıca stopaj türleri ve oranları:
| Ödeme Türü | Oran | Kim Keser? | Yasal Dayanak |
|---|---|---|---|
| Ücret ödemeleri (maaş, prim, ikramiye) | %15–%40 | İşveren | GVK 94/1 + 103. madde |
| Serbest meslek ödemeleri (avukat, mimar, danışman, doktor) | %20 | Ödemeyi yapan (kurumlar dahil) | GVK 94/2-b |
| İşyeri / ticari kira | %20 | Kiracı (vergi mükellefi ise) | GVK 94/5-a |
| Kâr payı dağıtımı (temettü) | %15 | Kâr dağıtan şirket | GVK 94/6-b |
| Mevduat faizi (TL) | %10 – %17,5* | Banka | GVK geçici 67. madde |
| Repo geliri | %15 | Aracı kurum / banka | GVK geçici 67. madde |
| Devlet tahvili / hazine bonosu | İktisap tarihine göre** | Aracı kurum / banka | GVK geçici 67. madde |
| Yıllara sari inşaat ve onarım işleri | %5*** | Hizmet alan (kurumlar) | GVK 94/3 |
| Kooperatif, çiftçi, esnaf ödemeleri | Çeşitli | İlgili alıcı / kurum | GVK 94/11–14 |
*Mevduat faizi (TL): Vadesiz ve 6 aya kadar vadeli hesaplarda %17,5; 1 yıla kadar %15; 1 yıldan uzun vadede %10. Döviz tevdiat hesaplarında %25. Oranlar Cumhurbaşkanı Kararı ile değişebilir.
**Devlet tahvili / hazine bonosu: 22.12.2021 – 30.06.2026 arasında iktisap edilenlerde %0; bu tarihten sonra iktisap edilenlerde genel oran uygulanır.
***Yıllara sari inşaat ve onarım işleri: Genel oran %5; raylı sistem araçları ile gemi inşa ve onarım işlerinde %1.
Kâr payı stopajı 22.12.2024 tarihli 9286 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile %10'dan %15'e yükseltilmiştir.
Güncel oranlar için gib.gov.tr (Geçici 67. madde rehberi) inceleyiniz.
Çalışanlara yapılan maaş ödemelerinde stopaj, gelir vergisi dilimlerine göre artan oranlı hesaplanır. İşveren, her ay çalışanın kümülatif (yılbaşından itibaren toplam) kazancını dikkate alarak hangi dilimde olduğunu belirler ve o oranı uygular.
| Brüt maaş | 50.000 TL |
| SGK işçi payı (%14) | – 7.000 TL |
| İşsizlik sigortası işçi payı (%1) | – 500 TL |
| Gelir vergisi matrahı | 42.500 TL |
| Gelir vergisi stopajı (döneme göre değişir) | ~ – 6.375 TL |
| Damga vergisi (%0,759) | – 380 TL |
| Net ödenecek maaş | ~ 35.745 TL |
*Bu hesap tahminidir; asgari geçim indirimi ve bireysel emeklilik indirimleri dahil değildir. Gerçek rakamlar kişiye göre farklılık gösterir.
Bir işyeri veya ofis kiralayan ve vergi mükellefi olan kiracı, her ay brüt kira bedelinin %20'sini stopaj olarak keser ve vergi dairesine öder. Kiraya verene (mal sahibine) yalnızca net tutarı öder.
| Brüt kira bedeli | 30.000 TL |
| Stopaj kesintisi (%20) | – 6.000 TL |
| Mal sahibine ödenen (net) | 24.000 TL |
| Kiracı tarafından muhtasar ile ödenen vergi | 6.000 TL |
Mesken (konut) kirası: Bireysel olarak tutulan konutlarda kiracının stopaj yapma yükümlülüğü yoktur. Kiraya veren, konut kira gelirini yıllık gelir vergisi beyannamesiyle beyan eder.
Avukat, mimar, mali müşavir, doktor, danışman gibi serbest meslek erbabına yapılan ödemelerde %20 stopaj kesilir. Serbest meslek makbuzu düzenlenirken brüt tutar üzerinden hesaplanır.
| Serbest meslek makbuzu tutarı (brüt) | 25.000 TL |
| Stopaj (%20) | – 5.000 TL |
| KDV (%20, hesaplanan KDV) | + 5.000 TL |
| Tahsil edilen toplam (KDV dahil, stopaj hariç) | 25.000 TL |
| Ödemeyi yapan tarafın muhtasar ile ödediği stopaj | 5.000 TL |
*KDV ayrıca tahsil edilir; stopaj ise brüt tutar üzerinden hesaplanır ve alacaklıya ödenmez.
Stopaj yapan taraf, kestiği vergiyi muhtasar beyanname ile vergi dairesine bildirir ve öder.
Muhtasar beyanname, İnteraktif Vergi Dairesi (ivd.gib.gov.tr) üzerinden elektronik olarak verilir. Ödeme de aynı gün gerçekleştirilir.
Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi (MPHB): Ücret geliri bulunan işverenler, stopaj beyannamesiyle SGK prim bildirimini tek bir beyannamede (MPHB) birleştirir. İşçisi olmayan kurumlar sadece muhtasar beyannamesi verir.
Stopaj, çoğu durumda nihai vergidir — yani yıl sonunda ayrıca beyanname gerekmez. Ancak bazı hallerde alacaklı taraf yıllık beyanname de vermek zorundadır:
Hayır. Stopaj (gelir/kurumlar vergisi tevkifatı) ayrı, KDV tevkifatı ayrı bir uygulamadır. KDV tevkifatı belirli hizmet alımlarında alıcının KDV'nin bir kısmını doğrudan devlete ödemesidir. İkisi aynı faturada birlikte görülebilir ama farklı hesaplara yatırılır.
Hayır. Ticari faaliyeti olmayan bireysel kiracı, kira stopajı yapmakla yükümlü değildir. Bu durumda kiraya veren, kira gelirini yıllık beyanname ile kendisi beyan eder.
Yıllık beyanname sonucunda hesaplanan vergi, ödenen stopajdan az çıkarsa fark nakden veya mahsuben iade alınabilir. İade için yıllık beyanname verilmesi ve talepte bulunulması gerekir.
Muhtasar beyanname zamanında verilmez ya da eksik verilirse usulsüzlük cezası kesilir. Ayrıca beyan dışı bırakılan stopaj tutarı için vergi ziyaı cezası ve gecikme zammı uygulanır.
Muhtasar beyanname, bordro, kira stopajı ve serbest meslek kesintileri için profesyonel destek alın.
Hemen İletişime GeçinAnkara'da yüz yüze veya çevrimiçi • cagri@cagrikorkmaz.com.tr